De energiescenario’s

De Energiescenario’s

Erik Jansen kijkt voor ons terug naar het PPR schrift Lastenverschuiving. Wij vroegen hem “Hoe kijk je daar nu tegen aan? Was de PPR de tijd ver vooruit?” Erik is nog steeds een PPR-er, zo menen we:  “Er zijn nu veel drastischer maatregelen nodig om de CO2 doelstellingen te halen: zoals halvering van de veestapel, rekeningrijden, en een meer serieuze CO2 emissiehandel of heffing“.  Maar waarom werd het PPR Schrift uitgegeven zonder er veel ruchtbaarheid aan te geven?

In 1977 werd ik lid van de PPR-Energiewerkgroep, die zich toen vooral bezighield met de kernenergie discussie. Ik was echter zelf meer geïnteresseerd in energiebesparing en de ontwikkeling van alternatieve energiebronnen (wind en zon).

Belangrijke inspirator was Theo Potma, die vanuit Milieudefensie pleitte voor een economisch beleid sterker gericht op energiebesparing met positieve effecten voor de werkgelegenheid. Hij kwam regelmatig naar de vergaderingen van de PPR-Energiewerkgroep. Theo werkte zijn ideeën uit in ‘Het vergeten scenario’ een reactie op de EZ groei-scenario’s die een energiebehoefte voorspelden waarin alleen met kernenergie kon worden voorzien. Toen de kernenergie optie op maatschappelijke weerstand stoot werd begin jaren tachtig tot een “Brede Maatschappelijke Discussie” besloten. Als onderdeel van de BMD mocht het door Theo Potma opgerichte Centrum voor Energiebesparing (CE Delft) het vergeten scenario verder uitwerken tot het CE-scenario. Basis vormde een hogere energie- en milieubelasting en een verlaging van de belasting op arbeidsintensieve producten en diensten.

Leo Jansen, PPR Tweede Kamerlid van 1972 – 1991 kreeg begin jaren tachtig een belangrijke rol in de BMD-stuurgroep. Voor de PPR ontwikkelde hij het “PPR scenario”, dat een Lastenverschuiving zoals voorgestaan in het CE-scenario combineerde met een Basisinkomen dat de PPR al in 1977 in haar programma had opgenomen. Dat was een goed idee, want zo konden extra energiekosten voor de huishoudens gecompenseerd worden door het Basisinkomen. Terwijl de PPR-werkgroep Sociale Zaken (Bram van Ojik) het Basisinkomen ging uitwerken, ging ik met Piet Iedema aan de slag met de lastenverschuiving. Hoeveel aardgas ging er in het land om en wat zou de opbrengst zijn met een kwartje energiebelasting? Hoeveel geld hadden we nodig voor een basisinkomen? We doken in de CBS jaarcijfers en de macro-economische verkenningen en brachten de diverse belastingstromen in beeld en berekenden de opbrengst van een hogere belasting op energie en vermogen, en een verlaging van de premies op arbeid, om alsnog voldoende opbrengst voor een bescheiden basisinkomen over te houden.

Het toenmalige partijbestuur was echter meer gecharmeerd van het Basisinkomen dan van de Energiebelasting, en het PPR-schrift over het Basisinkomen kwam er snel en werd breed verspreid. Het concept PPR-schrift Lastenverschuiving werd enkele malen gereviseerd en met steun van Leo Jansen kon het uiteindelijk toch verschijnen, zonder dat er overigens veel ruchtbaarheid aan werd gegeven.

Ik verhuisde zelf in 1980 naar Voorschoten en kwam op korte afstand van Theo Potma te wonen, die ik ook regelmatig tegenkwam op de lokale PPR-bijeenkomsten. Midden jaren tachtig heeft hij me nog gevraagd om bij het CE Delft te komen werken maar toen was ik al te zeer betrokken bij het onderzoek van de TU Delft, waar ik een paar jaar later hoogleraar werd. Op de TU Delft kwam ik Leo Jansen weer tegen die in de jaren negentig deeltijd-hoogleraar Milieutechnologie werd. Hij leidde de stuurgroep onderwijs in “Duurzame Ontwikkeling”, die het aspect “duurzaamheid” in het onderwijs introduceerde.

Hoe staat het er nu 40 jaar later voor? Het energieverbruik in Nederland is nu ongeveer 80 Mtoe (miljoen ton olie equivalenten), veel minder dan de 175 Mtoe die in 1976 voor het jaar 2000 werd voorspeld, maar nog wel het dubbele van wat het Vergeten Scenario beoogde. Over de jaren heen zijn er diverse pogingen gedaan voor een “vergroening” van het belastingstelsel, nog het meest prominent in de nota “Belastingen in de 21e eeuw” van Zalm en Vermeend. De sturende werking mag echter niet worden overschat. Vliegtickets zijn inmiddels zo goedkoop dat zelfs een verdubbeling van de brandstofprijs niet veel zal uithalen. Er zijn nu veel drastischer maatregelen nodig om de CO2 doelstellingen te halen: zoals halvering van de veestapel, rekeningrijden, en een meer serieuze CO2 emissiehandel of heffing.

Voor mij persoonlijk was het werken met Theo Potma en Leo Jansen een groot genoegen. Allebei zeer inspirerende figuren die een grote inhoudelijke vasthoudendheid koppelden aan een vriendschappelijk persoonlijke omgang. Leo Jansen overleed in augustus 2012 op 72-jarige leeftijd en Theo Potma in juni 2017 op 85-jarige leeftijd.

 

Erik Jansen

 

Het PPR-schrift Lastenverschuiving is te downloaden van:

http://pprreunie2018.nl/PPR-schriftLastenverschuiving.pdf